از پيش ساخته و پرداخته شده عمل براى چيست ؟ ، پيامبر خدا ( ص ) با اين سخن روشن كرده كه خلق مجارى قدرت خداوند و محلّ افعال اويند هر چند خود آنان نيز از افعال او به شمار مىآيند ، ليكن برخى افعال خداوند محلّ براى بعضى ديگر از افعال اويند . جملهء : كار كنيد هر چند بر زبان پيامبر ( ص ) جارى شده ليكن آن يكى از افعال خداست و وسيله‌اى است كه مردم بدانند عمل سودمند مىباشد و اين كه عمل آنان فعلى از افعال خداست ، و اين دانايى سبب برانگيخته شدن انگيزهء قاطع براى حركت و طاعت مىباشد . پديد آمدن انگيزه نيز از افعال خداست و آن سبب به حركت در آمدن اعضا مىباشد كه آن نيز از افعال خداوند است ، ليكن بعضى از افعال خداوند سبب برخى ديگر از افعال اوست ؛ و فعل اوّل شرط دوم است چنان كه آفرينش جسم شرط آفرينش عرض است ، زيرا عرض پيش از جسم آفريده نمىشود ، و آفرينش حيات شرط آفرينش علم و آفرينش علم شرط آفرينش اراده است و همه از افعال خداوند است . ليكن بعضى سبب آفرينش بعضى ديگر است يعنى شرط آن است ، و معناى شرط بودن آن اين است كه تنها جوهر آماده قبول فعل حيات است همچنان كه تنها دارندهء حيات آمادهء قبول علم مىباشد و جز دارندهء علم مستعدّ قبول اراده نيست . اين كه برخى از افعال خداوند سبب برخى ديگر از افعال اوست مراد همين معناست نه آنكه بعضى از افعال او پديد آورندهء برخى ديگر باشند ، بلكه فراهم كنندهء شرايط حصول آنند . هر گاه انسان اين مطلب را بداند به درجهء توحيدى كه ما ذكر كرده‌ايم ارتقا يافته است . اگر بگويى : چرا خداوند گفته است : كار كنيد و گرنه بر اثر گناه مجازات و سرزنش خواهيد شد در حالى كه چيزى در اختيار ما نيست و چگونه نكوهش شويم در صورتى كه همه چيز به خدا مربوط مىشود ؟ پاسخ اين است كه بدانى اين سخن از سوى حقّ تعالى سبب حصول اعتقاد در ماست ، و اعتقاد سبب برانگيخته شدن ترس ، و برانگيخته شدن ترس سبب ترك شهوات و دور شدن از سراى غرور است و همين امر سبب وصول به قرب پروردگار خواهد بود ، و حقّ تعالى مسبّب اسباب و ترتيب دهندهء آنهاست . هر كس در ازل سعادت برايش مقدّر شده اين اسباب برايش آسان و ميسّر مىگردد تا با همين رشته به بهشت كشانيده شود ، و اين معنا بدين گونه تعبير شده كه هر كسى جهت چيزى كه برايش خلق شده آماده است ، و